Bij Raqs Enschede krijg je dansles op muziek uit het Midden-Oosten. Sommige mensen noemen het ‘buikdansen’. Dat is een beladen term. In Nederland (en daarbuiten) bestaat het beeld dat buikdanseressen mannen willen verleiden1. Danseressen bij Raqs Enschede passen niet in dat plaatje. Dansen voor mannen is niet het doel van de les. De gesprekken aan de bar na de dansles gaan over koetjes en kalfjes. Wel ontdekken cursisten via nieuwe vormen van bewegen vaak nieuwe manieren van ‘je thuis voelen in je lijf’. Waar komt dat hardnekkige beeld van de dans als verleidingsdans dan vandaan? Zijn er andere manieren om de dans te beschrijven? En hoe hangt de benaming samen met ‘je thuis voelen in je lijf’?
Laten we starten met die ‘male gaze’, die mannelijke blik die op de danseres projecteert dat zij mannen zou willen verleiden. Daar zit een ontstaansgeschiedenis achter. De manier van dansen is in Europa onder de aandacht gekomen in de Victoriaanse tijd, in de 19e eeuw. Onder het juk van de Victoriaanse preutsheid was de modieuste buik er één die strak ingeknoopt en onbeweeglijk was. De bewegingsvrijheid en de blootgestelde buik bij buikdansen die Europese reizigers aantroffen in het Midden Oosten en Afrika konden volgens witte Europese mannen alleen maar bedoeld zijn om mannen te verleiden. Vandaar de beladenheid. En vandaar de term ‘buikdansen’.
Ondanks deze beladenheid nam de dans snel in populariteit toe in Europa. Tot ongeveer 2010 was buikdansen in Nederland populairder dan nu. De meeste mensen deden hun best om de dans respectvol uit te voeren. Om weg te blijven van het beeld van de buikdanseres zoals dat was ontstaan in de 19e eeuw noemden deze Nederlandse dansers zichzelf Oriëntaalse dansers in plaats van buikdansers.
Die term is echter tegenwoordig weinig meer te vinden. In de huidige jaren ’20 geldt het adagium dat kunst verbonden moet zijn met de wortels. Het werk van Edward Said over de projecties van de zogenaamd ‘blanken’ op de exotische (Midden-Oosterse) Ander is bekender geworden2. Dansers die deze dans willen beoefenen, maar geen Midden-Oosterse wortels hebben, worden zeer kritisch bekeken. Dat geldt voor meerdere soorten kunst deze dagen3. Zodoende nam de populariteit van de term ‘Oriëntaalse dans’ het afgelopen decennium af in Nederland.
Ook in Raqs Enschede gebruiken we deze term niet. De term ‘Oriëntaalse dans’ is problematisch vanwege het ontkennen van de invloed van Westerse dansstijlen op het bewegingsvocabulaire en de didactiek van de lerares van Raqs Enschede. Los van de beladen geschiedenis van het woord biedt de toevoeging ‘buik’ wél een unieke kwaliteit. Het is het huis voor de baarmoeder, het zachte omhulsel van het bekken. En het staat dus, in álle culturen, ook symbool voor vruchtbaarheid.
Als we ver, héél ver terug gaan in de geschiedenis van de dans, dan zien we dat de projectie van vrouwelijkheid op deze dans ook wat te brengen heeft (zie ook weer Otero1). In onze school leren dansers(-in-spe) via deze dans dat ze op meer manieren kunnen bewegen, ook in het gewone dagelijks leven. Het deed, en doet, vaak wat met hun identiteit4, zelfs los van of de projectie van vrouwelijkheid terecht of onterecht zou zijn.
Daarom kiezen we binnen Raqs Enschede voor de term ‘buikdansen’. Het is een dans waarmee je kunt spelen met de (geïnternaliseerde) blik van de Ander op jouw sensualiteit. Het is een dans met bewegingsaanzet vanuit de core, de buik. Bij Raqs Enschede zijn wij niet ons brein. Als we dansen, dan zijn we onze buik. In al haar glorie.
Referenties:
- Otero, D. (2020). HISTORY OF THE BELLY DANCE: IS IT TO ENTICE MEN OR A FEMALE’S RITE OF PASSAGE?. HISTORY, 3(04).
- Said, W. E. (1978). Orientalism.
- https://www.cinema.nl/artikelen/free-space-wie-mag-wat-maken-wie-bepaalt-dat-en-op-grond-waarvan
- Sellers-Young, B. (2016). Belly dance, pilgrimage and identity. Springer.